Prawa człowieka

Kobiety nie istniały w historii i kulturze Europy. Zdarzały się sporadycznie jakieś niewieście wyjątki. Wyjątki te potwierdzały jednak raczej regułę. Kobiety zostały wykluczone. Musiały więc same o sobie dawać głos światu. Robiły to różnorako. Niektóre buntowały się i zostawały Rycerkami. Inne buntowały się przeciwko zasadom patriarchalnego świata i szły do zakonu. Jeszcze inne chciały się kształcić. To właśnie dostęp do edukacji można uznać za kluczowy moment w dziejach. Uzyskiwanie wiedzy przez kobiety było podstawą do budowania innego ładu. Kobiety uczyły się. Poznawały więc świat. One, które zamknięte były w swoich domach. Nic poza domami nie mogły zobaczyć. Poprzez naukę rozwijały się mentalnie i naukowo. Zdobywały samoświadomość. Uczyły się tajnik tworzenia kultury. Stawały się chociażby władczyniami, naukowczyniami, pisarkami, malarkami. Pierwszym aktem prawnym, upominającym się o prawa człowieka dla kobiet, była Deklaracja Praw Kobiety i Obywatelki. Napisała ją Olympia de Gouges w roku 1791.

Praw człowieka jest wiele. Można je uporządkować w pewne grupy. Wyróżnić można trzy zbiory praw: osobiste, polityczne i społeczno-kulturowe. Jakie prawa osobiste można wyróżnić? Decydowanie o swoim życiu. Prawo do dobrego życia. Prawo do rzetelnego sądu. Prawo do szczęścia. Prawa polityczne to tzw. prawa negatywne. Mają one na celu ochronę jednostki przed niepożądaną ingerencją władz. Zaliczyć do nich można: prawo do obywatelstwa, uczestnictwo w życiu publicznym, posiadanie czynnego i biernego prawa wyborczego. To także możliwość uzyskiwania informacji czy składania wniosków i skarg. Należy tu również wolność zrzeszania się. Prawa społeczno-kulturowe można podzielić na cztery podgrupy: prawa socjalne, ekonomiczne, solidarnościowe oraz kulturalne. Do socjalnych zaliczyć można np. prawo do nauki i ochrony zdrowia. Do ekonomicznych – prawo do pracy, własności i dziedziczenia. Prawa solidarnościowe to prawa grup społecznych. Prawa kulturalne to korzystanie z dóbr kultury, możliwość własnej twórczości i własnych badań.

Prawa człowieka to niedawny wytwór. Dużo czasu zajęło zrozumienie z pozoru prostej zasady: każdemu człowiekowi należą się prawa. Historia dziejów ludzkości jest historią władzy. To władza totalna. Wykluczała ludzi, którzy pozostawali poza schematami jej myślenia. Tymi wykluczonymi mogły być różne osoby w różnych trendach kulturowych. Świat uczył się i wciąż się uczy tolerancji, akceptacji, zrozumienia. Chybione jest myślenie, że żyjemy w nareszcie dobrze ustalonym ładzie. Podstawowym prawem każdego człowieka jest prawo do życia. Potem następowało rozszerzanie i precyzowanie działań w przestrzeni życiowej. Zatwierdzano prawo do wolności myśli, wyznania i sumienia. Ustalano, że każda osoba jest podmiotem. Zniesiono zatem poddaństwo i niewolnictwo. Historię praw człowieka w kręgu europejskim można prześledzić na podstawie dokumentów. Jej początek w prawodawstwie to Anglia. W 1215 r. król Jan bez Ziemi wydał Wielką Kartę Swobód [Magna Charta Libertatum]. Traktowała ona o nienaruszalności osobistej każdego człowieka.